Οι Ηπειρώτες Ευεργέτες, έχουν ανθρωπιστική και εθνική συνείδηση και δράση μεγάλη. Αυτός ο μικρός χώρος που λέγεται "Εύανδρος Ήπειρος", έχει προσφέρει πολλά και δεν της πρόσφεραν τίποτε απ' αυτά που δικαιούται. Κατά τη γνώμη μου, πλούσιος δεν είναι αυτός που έχει, αλλά αυτός που δίνει.
Φτωχοί ξεκίνησαν και οι περισσότεροι απ' αυτούς χωρίς μεγάλη μόρφωση. Δούλεψαν σκληρά για να αποχτήσουν τα πλούτη τους. Η ξενιτιά τους πότιζε νοσταλγία, αγάπη και πόνο για τον τόπο τους. Ήταν άνθρωποι με χαρακτήρα, ήθος, ανθρωπιά και ιδανικά.
Η οικογένεια Σίνα ήταν από τη Μοσχόπολη της Βορείου Ηπείρου. Ο Σίμων Σίνας (1753-1822), πήγε στη Βιέννη, όπου ασχολήθηκε με μεταφορές εμπορευμάτων από/προς Αυστρία/Μακεδονία. Ο γιός του Γεώργιος (1783-1856), τραπεζίτης, ίδρυσε την Εθνική Τράπεζα της Αυστρίας, την ατμοπλοϊκή εταιρεία του Δούναβη, κατασκεύασε σιδηροδρόμους, έφτιασε το Πολυτεχνείο της Βιέννης και το 1840-49, την κρεμαστή γέφυρα, η οποία συνέδεε τις πόλεις Βούδα & Πέστη. Στην Αθήνα, έφτιαξε το Αστεροσκοπείο, το 1846.
Τον Σίμωνα Σίνα (1810-1876), Βαρόνο, τον έχω στη σύνθεσή μου όρθιο. Γιος του Γεωργίου, με θαυμάσια μόρφωση. Νομικός, πρεσβευτής σε Βιέννη, Μόναχο, Βερολίνο. Διάλεξε το επάγγελμα του πατέρα του. Βοήθησε με υποτροφίες, να σπουδάσουν Έλληνες σε Σχολές του εξωτερικού. Μεγάλα χρηματικά ποσά, πρόσφερε και στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αθηνών. Ολοκλήρωσε το Μητροπολιτικό Ναό της Αθήνας και έχτισε το 1858 το Ναό της Αγίας Τριάδας στη Βιέννη. Το 1859, έφτιασε την περίφημη Ακαδημία Αθηνών, που δε μπόρεσε να δει έτοιμη. Πέθανε σε ηλικία 66 χρόνων στη Βιέννη.
Ο Γεώργιος Αβέρωφ (1818-1899) [τον έχω εδώ καθιστό, δίπλα στον Σ. Σίνα], γεννήθηκε στο Μέτσοβο. Στα 22 του χρόνια, πήρε το δρόμο της ξενιτιάς για την πόλη Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ασχολείται με το εμπόριο μαζί με τον συγγενή του Μιχαήλ Τοσίτσα (1787-1856). Γρήγορα γίνεται πλούσιος με τις εμπορικές, τραπεζικές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις του.
Αρχίζει, με γενναίες προσφορές στην Αλεξάνδρεια, να χτίζει το Γυμνάσιο, το Παρθεναγωγείο, το Νοσοκομείο για απόρους. Όταν δε δυο Μετσοβίτες, οι Μ. Τοσίτσας και Ν. Στουρνάρας (1806-1853), ίδρυσαν το Πολυτεχνείο, προσφέρει κι αυτός τα υπόλοιπα χρήματα για να τελειώσει. Χτίζει στην Αθήνα τη Σχολή Ευελπίδων & τις φυλακές για νέους. Το 1895, αναλαμβάνει την αναμαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου, για να γίνουν τον άλλο χρόνο οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες το 1896. Έδωσε επίσης 2.500.000 χρυσές δραχμές, στο Ταμείο Εθνικού Στόλου· χρήματα που αποτέλεσαν τη βάση για να αγοραστεί το θρυλικό τεθωρακισμένο καταδρομικό πλοίο "Γ. Αβέρωφ", που τίμησε αντάξια το Ελληνικό μας ναυτικό.
Με κληροδοτήματά του, άφησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του: για την ίδρυση της Μέσης Γεωργικής Σχολής Λάρισας, για το Ωδείο Αθηνών, την Πινακοθήκη. Όσο για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Μέτσοβο, αυτή βοηθήθηκε αφάνταστα με πολύτιμες προσφορές του. Πέθανε στην Αλεξάνδρεια το 1899, σε ηλικία 81 χρόνων.
Οι αδερφοί Ζωσιμάδες γεννήθηκαν στα μέσα του 18ου αιώνα στα Γιάννενα. Ήταν εννιά αδέρφια: Γιάννης, Θεοδόσης, Αναστάσης [αυτόν έχω στην αίθουσα αυτή], Νικόλαος, Ζώης, Μιχάλης, Αλεξάνδρα, Ζωή και Αγγελική. Ο πατέρας τους, Παύλος, ήταν έμπορος-πραματευτής στα Γιάννενα και σ' όλη την Ήπειρο. Δύσκολα ζούσε όλη την οικογένειά του. Οι έξι αδερφοί, αποφάσισαν να πάρουν το δρόμο της ξενιτιάς, όπως και τόσοι άλλοι Ηπειρώτες. Ο Θεοδόσης, ο Νικόλαος και ο Μιχάλης, πήγαν στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Οι άλλοι τρεις (ο Γιάννης, ο Αναστάσης και ο Ζώης), πήγαν στη Νίζνα της Ρωσίας.
Πάντα είχαν αγάπη μεταξύ τους και πολλή πίστη και δύναμη στο έργο τους. Το 1786 πεθαίνει ο Γιάννης. Για τη μνήμη του, οι άλλοι πέντε αδερφοί έχτισαν μια περίλαμπρη εκκλησία στη Νίζνα (τον Αϊ-Γιάννη). Ο Θεοδόσης μεγαλώνει τις επιχειρήσεις μέχρι Κίνα και Ινδία. Δημιουργεί πρακτορεία στα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Ευρώπης.
Το 1793 πεθαίνει ο Θεοδόσης (νέος) στο Λιβόρνο. Αφήνει την περιουσία στα άλλα τέσσερα αδέρφια. Άφησε εντολή να δημιουργήσουν οι άλλοι τέσσερις την "Αδελφότητα". Τους συμβούλεψε, να μην παντρευτούν ποτέ και να αφιερώσουν τη ζωή, την περιουσία και τα έργα τους, για τη σκλαβωμένη πατρίδα και τα άλλα τους αδέρφια, τους Έλληνες. Έτσι και έκαμαν.
Ο Νικόλαος και ο Μιχάλης, αφήνουν το Λιβόρνο και πηγαίνουν στη Ρωσία, μαζί με τον Αναστάση και τον Ζώη. Αναλαμβάνει ο Ζώης τη "Ζωσιμαία Αδελφότητα" και μεταφέρει την Εταιρεία από τη Νίζνα στη Μόσχα.
Δεν έμεναν σε παλάτια, αλλά σε μια πτέρυγα του μοναστηριού των Ιβήρων. Απλή η ζωή τους. Πάντα εφαρμοστές του "Ευ πράττειν". Δε βοήθησαν μόνο την πατρίδα τους. Στο ορφανοτροφείο της Μόσχας δίνουν 20.000 ρούβλια, δώρισαν τεράστια αγροκτήματα με διάφορα κτίρια στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας και σεβαστά χρηματικά ποσά για επιστημονικές εκδόσεις. Όταν δε η Αικατερίνη η Μεγάλη γνώρισε στην Ελληνική Εκκλησία το Ζώη Ζωσιμά, μίλησε για τις ευεργεσίες του(ς) και τόνισε ότι είναι, "καύχημα του γένους των Γραικών".
Οι Ζωσιμάδες, με τα χρήματά τους, τυπώνουν κατά τους χρόνους της προεπανάστασης χιλιάδες βιβλία: ιστορικά, φιλοσοφικά, επιστημονικά και θρησκευτικά. Μεγάλα χρηματικά ποσά στέλνουν κάθε χρόνο στην Ήπειρο. Το σπίτι τους στα Γιάννενα υπήρχε για να βοηθά και να φιλοξενεί. Επίσης, στα Γιάννενα, την ιδιαίτερη πατρίδα τους, κάνουν κοινωφελή ιδρύματα, σχολεία, νοσοκομεία, γηροκομεία, φτωχοκομεία.
Έζησαν τον ξεσηκωμό του Γένους και με ενθουσιασμό πρόσφεραν ό,τι μπορούσαν. Εξαγόραζαν αιχμαλώτους. Στέλνουν χιλιάδες ρούβλια στον αγώνα, ανώνυμα. Βοηθούν όλα τα ορφανά του πολέμου.
Ίδρυσαν στα Γιάννενα (το 1828) μια ανώτερη Σχολή, την περίφημη "Ζωσιμαία Σχολή", μια απ' τις σπουδαιότερες του Γένους. Αυτή ξαναζωντάνεψε την παιδεία, μετά από τις καταστροφές που προκάλεσαν οι συγκρούσεις μεταξύ Χουρσίτ και Αλη-πασά. Το 1904, έγινε η σημερινή "Ζωσιμαία", πάλι με χρήματά τους.
Ο Νικόλαος, υποστήριξε την Εθνική Τράπεζα, με 611 μετοχές. Ο Ζώης, πριν το θάνατό του, δώρισε στο Έθνος μια μεγάλη συλλογή νομισμάτων, 17.832 στο σύνολό τους. Ένας θησαυρός. Η συλλογή, έμεινε λησμονημένη στα υπόγεια του Κεντρικού Ταμείου του Κράτους και ανακαλύφθηκε το 1929.
Συγκινήθηκα όταν είδα στη Νίζνα το Σεπτέμβρη του 2000, έγγραφα των Ζωσιμάδων, τους χώρους που έδρασαν και τους καλοδιατηρημένους τάφους τους. Ανέπαφοι ως και σήμερα. Το όνειρο όλων των αδερφών, ήταν να αφήσουν το σκούρο ουρανό του Βορρά και να ξαναγυρίσουν στην πατρίδα τους. Στην ξενιτιά πέθαναν όλοι τους, με τελευταίο τον Ζώη (το 1842), χωρίς να μπορέσουν ούτε να δουν, ούτε να ζήσουν κάτω απ' το γαλάζιο τ' ουρανού, στην ελεύθερη Ελλάδα.
Ο Ευάγγελος Ζάππας (1800-1865), γεννήθηκε στο ελληνικό Λάμποβο. Η μόρφωσή του ήταν στοιχειώδης. Πήγε στη Μακεδονία και μετά στο Βουκουρέστι, όπου γίνεται εκμισθωτής μοναστηριακών κτημάτων. Σιγά-σιγά έγινε ο μεγαλύτερος γαιοκτήμονας της Ρουμανίας. Με τον ξάδερφό του Κωνσταντίνο Ζάππα στο πλευρό του, μεγάλωσαν την τεράστια περιουσία. Το 1856, κάνει την πρώτη αρχή για τη διοργάνωση των "Ολυμπίων". Σκοπός ήταν να διοργανώνονται εκθέσεις για την προβολή της Ελλάδας, στο βιομηχανικό, γεωργικό και κτηνοτροφικό τομέα. Έκανε επίσης τα πρώτα βήματα, για τη δημιουργία του Σταδίου όπου θα γίνονταν αργότερα οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες. Ο Εθνικός αυτός ευεργέτης, πέθανε το 1865, στο Μπρουστένι της Ρουμανίας. Άφησε κληρονόμο και εκτελεστή της διαθήκης του, τον ξάδερφό του Κωνσταντίνο Ζάππα.
Ο Κωνσταντίνος Ζάππας (1812-1892) [που έχω εδώ στα δεξιά σας], γεννήθηκε κι αυτός στο Λάμποβο. Στα 20 χρόνια του, πηγαίνει στο Βουκουρέστι, κοντά στον ξάδερφό του. Αυτά που άρχισε ο Ευάγγελος, τα προχώρησε ο Κωνσταντίνος. Ολοκλήρωσε το "Κατάστημα Ολυμπίων" (το σημερινό Ζάππειο Μέγαρο) και ολοκλήρωσε το Παναθηναϊκό Στάδιο (που αναμαρμάρωσε αργότερα ο Γεώργιος Αβέρωφ).
Το 1875, φτιάχνει στην Κωνσταντινούπολη το "Ζάππειο Παρθεναγωγείο". Χτίζει σχολειά στο Λάμποβο, τη Λέκλα, την Αδριανούπολη, τις Φέρες, την Πρεμετή, τη Δρόβιανη, τους Φιλιάτες, τη Νίβανη,... Μεγάλα ποσά αφήνει για υποτροφίες Ελλήνων σε γεωργικές σχολές της Ευρώπης. Μεγάλη και η προσφορά του για να τυπωθούν διάφορα γεωργικά βιβλία.
Όλη του την περιουσία, την άφησε στο Ελληνικό κράτος. Μετά το θάνατό του, η Ρουμανική κυβέρνηση αρνήθηκε να δώσει την κολοσσιαία περιουσία του.
Πριν κλείσω, αναφέρω και μερικούς άλλους Ηπειρώτες Ευεργέτες:
Αδερφοί Ριζάρη: Μάνθος και Γεώργιος
Αδελφοί Μαρούτσαι: Λάμπρος και Σίμος
Ζώης Καπλάνης (1736-1806)
Γεώργιος Σταύρος (1788-1856)
Απόστολος Αρσάκης (1792-1874)
Χριστάκης Ζωγράφος (1820-1896)
Ιωάννης Δομπόλης
Ιωάννης Μπάγκας
Ιωάννης Γεννάδιος
Ελένη Αλεξίου-Παπάζογλου
Ελισάβετ Καστρισίου (ή Καστρισόια)
Οικογένεια Μελά
Γεώργιος Χατζηκώστας
Βασίλειος Πυρσινέλλας
Γεώργιος Μιχαηλίδης
Η αίθουσα αυτή είναι πολύ απλή, όπως ήταν και η ζωή τους. Καλοσυνάτες μορφές, ευγενικές και αρκετά δυναμικές. Δίπλα τους βρίσκονται οι Δάσκαλοι του Γένους, που χρηματοδοτούνταν από τους Εθνικούς μας Ευεργέτες (γι αυτό και οι δυο αίθουσες είναι μαζί). |
